3-4 -1- 1- کشاورزی 32
3-4 -1- 2- باغداری 32
3-4 -1- 3- دامداری 32
3-4 -1- 4- تولید پیله 32
3-4 -2- صنایع33
3-5- ویژگیهای فضایی – کالبدی 33
3-5-1- خدمات33
فصل چهارم: یافته های تحقیق 35
4-1- خدمات آموزشی و سابقه آن در شهر رشت36
4-2- خدمات آموزشی در محدوده مورد مطالعه36
4-3- توزیع امکانات و فضاهای آموزشی در محدوده مورد مطالعه39
4-3-1- خدمات آموزشی ابتدایی40
4-3-2- خدمات آموزشی مقطع دبستان 42
4-4- توزیع دانش آموزان مقطع ابتدایی42
4-5- تراکم دانش آموزان مقطع ابتدایی45
4-6-تغییرات جمعیت دانش آموزان مقطع ابتدایی45
4-7- خدمات آموزشی مقطع راهنمایی45
4-7-1- مقطع راهنمایی46
4-7-2- مقطع راهنمایی48
4-8- بررسی مکانی و فضایی مدارس ابتدایی دهستان کنارسر 51
4-8-1- آموزشگاه های کنارسر بر حسب مساحت52
4-8-2-آموزشگاه های دهستان کنارسر به تفکیک فضای سرپوشیده(عیان) 53
4-8-3-تفکیک آموزشگاه ها براساس عمر ساختمان55
4-8-4-آموزشگاه ها براساس کیفیت ساختمان56
4-8-5-تفکیک آموزشگاه ها برحسب برخورداری از فضاهای پرورشی57
4-8-6-آموزشگاه ها برحسب برخورداری از فضاهای رفاهی60
4-8-7- بررسی موقعیت آموزشگاه ها نسبت به عوارض طبیعی62
4-8-8-همجواری آموزشگاه نسبت به عوارض انسانی63
فصل پنجم: نتیجه گیری ، آزمون فرضیه ها و نتیجه گیری66
5-1- آزمون فرضیه ها 67
5-2- نتیجه گیری 67
5-3ـ ارائه طریق و راهبردها (الگوی بهینه توزیع خدمات آموزشی)68
ضمائم70
منابع73
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 2-1- طبقه بندی جمعیت سکونتگاه14
جدول شماره(3-1) :داده های درجه حرارت ایستگاه رشت – دوره آماری 1390 – 138019
جدول شماره (3-2 ): میانگین درجه حرارت ایستگاه رشت – دوره آماری 1390 – 138020
جدول شماره(3- 3 ):متوسط بارندگی ایستگاه رشت – دوره آماری 1390 – 138021
جدول شماره (3-4 ):میانگین رطوبت‏نسبی ایستگاه رشت دوره آماری 1390 – 138021
جدول شماره(3-5): تعداد و درصد جمعیت نقاط روستایی دهستان کنار سر 27
جدول (3-6 ) :جمعیت ، خانوار و بعد خانوار در روستاهای دهستان کنار سر طی سالهای 1390-138527
جدول (3-7):جمعیت، و ترکیب جنسی در روستاهای دهستان کنار سر 139028
جدول (3-8) :جمعیت ، و نسبت جنسی در دهستان کنار سر 139029
جدول(3-9 ): سطح زیر کشت، تولید و عملکرد محصولات عمده زراعی در شهرستان سال 138831
جدول(3-10): سطح زیر کشت، تولید و عملکرد محصولات عمده دایمی در شهرستان سال 138832
جدول( 3-11): تعداد دام و تولیدات دامی دهستان در سال 138832
جدول( 3-12): تولید پیله در شهرستان رشت توسط خانوارهای نوغاندار 139032
جدول 4-1-توزیع واحدهای آموزشی محدوده مورد مطالعه به تفکیک روستا و جمعیت39
جدول 4-2- توزیع آموزشگاه هادر محدوده مورد مطالعه به تفکیک مقطع تحصیلی39
جدول 4-3- توزیع مدارس به تفکیک نوبت، پایه، جنس در محدوده مورد مطالعه40
جدول 4-4- مقایسه جمعیت تعداد روستا های دارای مدرسه در محدوده مورد مطالعه40
جدول 4-5- مقایسه تعداد روستاها و توزیع مدارس ابتدایی در محدوده مورد مطالعه40
جدول 4-6- تعداد وتوزیع دانش آموزان مقطع ابتدایی به تفکیک دختران وپسران42
جدول 4-7- میزان تراکم دانش آموزان مقطع ابتدایی سال تحصیلی 1392-9345
جدول 4-8- تعداد واحدهای آموزشی مقطع راهنمایی به تفکیک دخترانه وپسرانه سال
تحصیلی 93-139245
جدول 4-9 – تعداد و توزیع دانش آموزان مقطع راهنمایی دختران وپسران سال تحصیلی 93-139246
جدول 4-10- میزان تراکم دانش آموزان مقطع راهمایی سال تحصیلی 93-139248
جدول 4-11 تعداد طبقات آموزشگاه به تفکیک مقاطع دبستان51
جدول 4-12- تفکیک آموزشگاه های کنارسر براساس مساحت52
جدول 4-13- تفکیک آموزشگاه های دهستان کنارسر به تفکیک فضای سرپوشیده(عیان)53
جدول 4-14- تفکیک آموزشگاه ها براساس عمر ساختمان 55
جدول 4-15- تفکیک آموزشگاه ها براساس کیفیت ساختمان 56
جدول 4-16- تفکیک آموزشگاه ها برحسب برخورداری از فضاهای پرورشی57
جدول 4-17- تفکیک آموزشگاه ها برحسب برخورداری از فضاهای رفاهی60
جدول 4-18- موقعیت طبیعی آموزشگاه ها62
فهرست نمودار
عنوان صفحه
نمودار شماره(3-1) :رژیم حرارتی ایستگاه رشت20
نمودار شماره (3-2 ): میانگین درجه حرارت ایستگاه20
نمودار شماره (3-3): بارش ماهیانه ایستگاه رشت21
نمودار (3-4): میانگین رطوبت نسبی ایستگاه رشت22
نمودار شماره (3 -5) :تعداد و درصد جمعیت نقاط روستایی28
نمودار (3-6 ): جمعیت ، خانوار و بعد خانوار در روستاهای دهستان کنار سر سالهای آماری
1390-138529
نمودار (3-7): ترکیب جنسی در روستاهای دهستان کنار سر 139030
نمودار 4-1- توزیع واحد های آموزشی46
فهرست نقشه
عنوان صفحه
نقشه 3-1- موقعیت17
نقشه 3-2-منابع آب22
.نقشه شماره (3-3) خاک شهرستان رشت24
فهرست تصاویر
عنوان صفحه
تصویر 4-1-عکس هوایی دهستان کنار سر38
تصویر 4-2-نمایی از ساختمان قدیمی مدرسه امام سجاد کنار سر51
تصویر 4-3-نمایی از فضای مدرسه که میزان مساحت عیان آن را نشان می دهد.52
تصویر 4-4-نمایی از فضای مدرسه54

تصویر 4-5-عمر مدرسه55
تصویر 4-6-کیفیت مدرسه57
تصویر4-7-برخورداری مدرسه از فضای پرورشی58
تصویر4-8-برخورداری مدرسه از کتابخانه58
تصویر4-9- برخورداری مدرسه از زمین ورزشی59
تصویر4-10-برخورداری مدرسه از نمازخانه59
تصویر4-11-نمای بیرونی مدرسه60
تصویر4-12-برخورداری مدرسه از آبدارخانه61
تصویر4-13-کیفیت سرویس بهداشتی مدرسه61
تصویر4-14-قرارگیری مدرسه در کنار فضای سبز62
تصویر4-15- قرار گیری مدرسه در کنار راه روستا 65
چکیده
بی تردید آموزش و پرورش یکی از بنیادهایی است که با جامه عمل پوشاندن به کارکردهای عمده خود می تواند یکی از سهامداران اصلی تغییر وتحول در جهت توسعه باشد. هدف از انجام این پژوهش ارزیابی خدمات آموزشی با توجه به جمعیت است وروش تحقیق آن به صورت توصیفی وتحلیلی بوده است . در جریان تحقیق همه روستاهای در دهستان کنار مطالعه و بررسی گردیده و با تکمیل پرسشنامه اطلاعات لازم گردآوری شده است. تعداد و توزیع مدارس روستایی، کمبود بودجه وامکانات مالی دولت، عدم کیفیت مدارس ، رشد منفی جمعیت دانش آموزی، جمعیت روستا و نقش مدارس شهری در توزیع مدارس روستایی از مواردی هستند که ارائه الگوی مناسب مکان گزینی را مورد تأکید قرار می دهند. محیط جغرافیایی خدمات آموزشی یعنی در دسترس قرار دادن امکان آموزش مناسب و با آرامش در مقاطع تحصیلی مختلف همراه با در اختیار نهادن ابزارهای لازم برای آموزش در دورترین نقاط که همان روستاها هستند، از اهداف مهمی است که دولتها برای دست یافتن به آن تلاش مضاعف می نمایند. دهستان کنارسر از جمله مناطقی است که از نظر جغرافیایی در سطح جلگه ای شهرستان رشت قرار گرفته است در این دهستان مدارس موجود از نظر قرار گیری در موقعیت خوبی دارند اما با توجه به اینکه جمعیت روستاها در سالهای اخیر کاهش یافته است مدارس فوق از نظر تعداد دانش آموز از حد استاندارد هم کمتر است اما از نظر امکانات و وسایل آموزشی در سطح پایین قرار دارند.
واژگان کلیدی: ارزیابی، خدمات آموزشی، جمعیت ، دهستان کنار سر
مقدمه
از قرن نوزدهم میلادی نظریه پردازان مختلفی سعی نمودند چگونگی توزیع شهرها و روستاها را در مکانهایی که استقرار یافته اند مشخص و روابط آنها را با یکدیگر روشن سازند. در این میان” فون تونن” “آگوست لوش”، ” والتر کریستالر” و… نظریاتی در ارتباط با مکان مرکزی ابراز داشته اند. در خصوص تعیین مکانهای بهینه در عرصه فضایی رویکردهای مختلفی رشد و تکوین پیدا نمود.
هدف کلیه فعالیتهای انجام شده در خصوص نظامات شهری و روستایی ایجاد تعادل و توازن در عرصه فضایی- کالبدی ملی جهت دستیابی به توسعه پایدار و از سوی دیگر ایجاد نظم و نسق بین بخشهای مختلف ارایه کننده خدمات و امکانات و ممانعت از به هدر رفتن سرمایه های مالی و انسانی بوده است. از طرفی توزیع بهینه و منطقی این فضاها یکی از شاخصهای مهم در فراهم کردن زمینه ها و دسترسی همگانی به امکانات آموزشی و از سوی دیگر گسترش آموزش عمومی و فنی و حرفه ای و در نهایت گام برداشتن در یکسری از ابعاد عدالت اجتماعی، به عنوان هدف محوری در نظام جمهوری اسلامی ایران است. اهمیت و ارزش بر نامه ریزی بر کسی پوشیده نیست و از آنجا که نظام فرهنگی و آموزشی هر جامعه، هویت واقعی و مرتبه رشد و تکامل آن را مشخص می سازد، ارزیابی فضاهای آموزشی از اولویت خاصی بر خوردار است. در این راستا ارزیابی خدمات آموزشی با توجه به جمعیت مورد توجه قرار می گیرد.
تدوین این پایان نامه در 5 فصل شامل فصول زیر تهیه شده است:
فصل 1: کلیات طرح تحقیق
فصل 2 : مروری بر ادبیات تحقیق
فصل 3 : روش اجرای تحقیق
فصل 4: تجزیه و تحلیل یافته های تحقیق
فصل5 : نتیجه گیری و ارائه پیشنهاد
1-1- بیان مسئله
در گذشته گزینش وتعیین مکانها جهت احداث فضاهای آموزشی معمولا بر اساس تجارب روزانه اشخاص، اعمال نظر غیر تخصصی افراد یا گروههای بود که اعتبارات عمرانی جهت احداث آموزشگاه در راستای امکانات موجود از جمله وجود زمین صورت می گرفت که گاه هدر رفتن منابع را به دنبال داشت و وجود تعدادی فضاهای آموزشی بدون استفاده در استانهای مختلف کشور گواه این مدعاست. اجرای طرح مکانیابی و انجام مطالعات بنیادی در نقاط روستایی می تواند منابع و امکانات را به سمت نیازهای واقعی سوق دهد و ارزیابی این مکانهای آموزشی می تواند در بر نامه ریزیهای جدید خدمات و مکانهای آموزشی و رفع معضلات مربوط به تراکم دانش آموزان در نقاط خاص موثر واقع گردد. کمبود نیروی انسانی متخصص وماهر وعدم وجود اعتبارات عمرانی دولت در روستاهای کوچک( زیر 20 خانوار) زمینه را برای ارائه خدمات به روستاهای کوچک محدود می سازد بنابراین خدمات رسانی خاصه خدمات آموزشی به روستاهای کوچک بر اساس نقاط مر کزی و الویت بندی صورت می پذیرد. بررسی های سازمان یونسکو از طرح مکانیابی فضاهای آموزشی که در سال 1985 در کشور مالزی به انجام رسیده است نشان می دهد، این اقدام بسیار مفید بوده است ومعادل 30% کل بودجه عمرانی آموزش و پرورش برای کشور مالزی صرفه جویی داشته است (قربانی ،1377، ص4). دهستان کنار سر شهرستان رشت دارای 10 نقطه روستایی است و دارای مراکز آموزشی در مقاطع ابتدایی و راهنمایی می باشد با توجه به میزان جمعیت دهستان حدود 6000 نفر هستند و تعداد دانش آموزان نیز 360 نفر است حال این سوال مطرح می شود که آیا مدارس فوق برای دانش آموزان مناسب است در این تحقیق، محقق در نظر دارد تا به بررسی مراکز آموزشی دهستان کنار سر بپردازد .
1-2- سوال تحقیق
1- توزیع مکانی خدمات آموزشی در دهستان کنار سر چگونه است ؟

1-3- هدف تحقیق
این تحقیق در پی دستابی به هدف زیراست:
هدف کلی این تحقیق بررسی توزیع مدارس در روستاهای دهستان کنار سر است
1-4- فرضیه‏ تحقیق
با توجه به هدف تحقیق فرضیه این تحقیق عبارتند از:
1- فضاهای آموزشی دهستان کنار سر در حد مطلوب نیستند .
2-1- پیشینه تحقیق
در رابطه با مکانیابی خدمات آموزشی تحقیقات زیادی در کشور صورت گرفته است که می توان با مراجعه به پژوهشکده سازمان آموزش و پرورش به آنها دسترسی یافت که به برخی از آنها اشاره می گردد:
-آسایش، حسین، برنامه ریزی روستاییدر ایران،137، انتشارات دانشگاه پیام نور، در مبحث مفاهیم وضوابط خدمات عمومی در روستاهای ایران (چه نوع خدمات روستایی در کدام روستا) با استفاده از روشها ومدلهای تعیین مراکز خدمات روستایی در چهارچوب نظری روشهای برنامه ریزی خدمات را ارائه نموده است.
-آسایش، حسین،کارگاه برنامه ریزی روستایی،1380، انتشارات دانشگاه پیام نور، در مبحث الگوهای توزیع بهینه مراکز خدمات عمومی در روستاها، ضوابط مربوط به آموزش وپرورش اشاره نموده است والگوهایی را برای احداث مدارس سه مقطع تحصیلی ارائه نموده است.
– سازمان آموزش وپرورش استان کردستان، 1378، مکان یابی فضاهای آموزشی دوره های تحصیلی مختلف در استان کردستان که در آن به عواملی چون جمعیت روستا، روستاهای تحت پوشش جلگه ای ونوع جاده و فاصله تا مرکز دهستان و عامل رشد جمعیت مورد توجه قرار گرفته است .
– شورای تحقیقات سازمان آموزش وپرورش استان گیلان، 1373، مکان یابی فضاهای آموزشی دوره های تحصیلی مختلف در استان گیلان که در آن به عواملی چون جمعیت روستا، روستاهای تحت پوشش جلگه ای ونوع جاده و فاصله تا مرکز دهستان مورد توجه قرار گرفته ولی در آن به بدون در نظر گرفتن عامل رشد جمعیت مدارس پیشنهادی روستاها مطرح گردیده .
– شورای تحقیقات سازمان آموزش و پرورش استان گیلان، 1383، مکان یابی فضاهای آموزشی مورد نیاز آموزش و پرورش استان گیلان در ده سال آینده که در آن حوزه نفوذ و میزان جمعیت به عنوان عوامل موثر در مکانیابی استفاده شده است.
– شورای تحقیقات سازمان آموزش و پرورش استان گیلان، 1383، فضاهای آموزشی مدارس استان گیلان ومقایسه آن با استانداردهای موجود، که در مکانیابی فضاهای آموزشی به عوامل محیطی توجه شده است.
– قدیمی ربانی، محمد علی،1380، عملکرد طرح جامع شهر رشت در رابطه با فضاهای آموزشی، پایان نامه کارشناسی ارشد،که در آن به نقش و عملکرد طرح جامع شهری در ارتباط با فضاهای آموزشی توجه شده است.
-کریمی، جمیله ، 1384، مکانیابی فضاهای آموزشی در نواحی روستایی بخش حویق شهرستان تالش، پایان نامه کارشناسی ارشدکه با توجه به عوامل جغرافیایی و با استفاده از انواع مدل ها، الگوهای بهینه خدمات آموزشی ارائه گردیده است.
– قاضی ، حسین، مکانیابی خدمات آموزشی در چهارچوب توسعه روستایی شهرستان شفت، پایان نامه کارشناسی ارشد، که به عواملی مانند فاصله ودسترسی و انواع الگوها ومدل ها تاکید شده است.
2-2 مبانی نظری
2-2-1- نظریه مکان مرکزی
نظریه مکان مرکزی والتر کریستالر که در سال 1933 در کتاب خود منتشر ساخت تا سال 1950 مورد توجه قرار نگرفت اما از سال 1966 پس از ترجمه وانتشار به زبان انگلیسی، اساس مطالعات شهری – ناحیه ای قرار گرفت .
در نظریه والتر کریستالر دو عامل مهم به نظر می رسد :
الف ) آستانه کالا وخدمات .
ب) محدوده ی بازار فروش کالا وخدمات.
مراکز مختلف نظام سکونتگاهی تنها از طریق نوع وتعداد کارکردها وخدمات و میزان اشتغال وجمعیت و فروش کالا وخدمات شناخته وتبیین می شوند. در نظریه کریستالر عامل هزینه حمل و نقل وآمد و شد برای دریافت خدمات از موارد تعیین کننده می باشد بنابراین مصرف کنندگان برای در یافت خدمات حداقل مسافت را برای دریافت آن در نظر می گیرند بنا بر آنچه واضح است علاوه بر هزینه حمل ونقل مدت زمان صرف شده نیز از عوامل اصلی در عدم مراجعه به مکان مرکزی دورتر خواهد بود. در یک جامعه روستایی، یا شهر کوچک تقاضا محدود است، در حالی که در جامعه بزرگ شهری، تقاضا بیشتر و در نتیجه نیازهای تخصصی نیز مطلوب تر عرضه می گردد تکنولوژی حمل ونقل نیز به نحوی شکل گیری نظام سلسله مراتبی را تحت تاثیر قرار می دهد به گونه ای که حمل ونقل سریع وارزان ممکن است مصرف کنندگان خدمات را از مراجعه به مراکز کوچک تر منصرف سازد تا به خدمات بهتر وتخصصی تر دست یابند (شکوئی،1383، صص381-379). واین همان نکته ای است که در مواجهه با دستیابی به امکانات وخدمات آموزشی بهتر وبیشتر در روستاهای پیرامونی شهر رشت با آن مواجه هستیم.
مفهوم آستانه در مکان های مرکزی عبارت است از حداقل سطح تقاضا نسبت به حمایت از یک فعالیت و به عبارتی بخشی از یک مکان است که دارای حداقل میزان نفوذ است بنابراین آستانه خدمات همواره با میزان جمعیت در ارتباط خواهد بود بنابراین جمعیت به عنوان یک عامل عمده در عرضه خدمات در مکان مرکزی موثر است ( شکوئی،1383، صص384-383).
مفهوم حوزه نفوذ در نظریه مکان مرکزی، حداکثر فاصله ای است که یک بر خوردار از خدمات تمایل به طی آن دارد. نظریه کریستالر در بیشتر شاخه های جغرافیای انسانی- فرهنگی تاثیرات عمیق علمی داشته است وامروزه در سراسر دنیا نظریه مکان مرکزی در شاخه های مختلف جغرافیا و بر نامه ریزی های اقتصادی مورد استفاده قرار می گیرد. در حوزه نفوذ به مکانهای مرکزی به سه عامل عمده موثر می توان اشاره نمود که عبارتنداز:
1- ویژگیهای فردی: سن، جنس، درآمدومیزان تحصیلات که پایگاه اجتماعی – اقتصادی فرد را تعیین می کند افرادی که پایگاه اجتماعی- اقتصادی بالاتری دارند برای دریافت خدمات فاصله های بسیاری را می پیمایند در حالی که طبقات کم درآمد نزدیکترین مراکز خدماتی را انتخاب می نمایند تا هزینه آمدوشد بیشتری نپردازند.
2- تصویر ذهنی : حرکت مصرف کنندگان، تحت تاثیر بعضی تصویر های ذهنی که حاصل تجربه ی قبلی آنهاست قرار می گیرد، مثل وسیله ی حرکت، مدت آمدوشد وهزینه ی کلی.
3- فضای رفتاری : در هر زمانی، فضای رفتاری فرد، تحت تاثیر اطلاعاتی که در مورد ساخت سلسله مراتب مکانهای مرکزی ازطریق تجربیات شخصی یا منابع دیگر کسب کرده است، قرار می گیرد. گفتنی است توانایی مکان برای جلب رضایت مشتریان از نظر نوع وکیفیت خدمات، به تعداد تاسیسات وکارکردهای مرکزی آن مکان بستگی دارد( شکوئی،1383، صص386-385).
2-2-2- تحلیل پیوند فضایی و سهولت دسترسی
در این مرحله، تفسیر وتبیین الگوهای طبیعی، اجتماعی، اقتصادی وتاثیرات متقابل سکونتگاه ها و همچنین تاثیرات متقابل سکونتگاه های شهری و روستاهای اطراف و حوزه ی نفوذ مراکزشهری صورت می گیرد. بدین تر تیب در پی یافتن آن هستیم که بدانیم مردم حوزه ی نفوذ شهر ها وشهرهای کوچک چگونه به خدمات وامکانات شهری دست می یابند.
در این مرحله بر روی مبدأ و مقصد حمل و نقل که نشان دهنده حرکتهای مردم بین سکونتگاه ها ی شهری و روستاهای اطراف است مطالعاتی صورت می گیرد. بدین ترتیب این قسمت از تحلیل پیوند فضایی، نخستین نقشه نظام پذیر را در داخل ناحیه وخرده ناحیه ایجاد می نماید . همچنین میزان دسترسی، دسترسی ضعیف، یا عدم دسترسی خانواده های روستایی به خدمات اجتماعی و امکانات استفاده از خدمات شهر ها را روشن می سازد بنابراین باید این قلمرو های جغرافیایی که در آن دسترسی به خدمات آموزشی انجام می یابد مشخص گردد وعوامل مهم ایجاد حوزه نفوذ روستاهای پیرامونی شهر رشت معین گردد.
2-2-3- رویکرد توزیع خدمات
در بر نامه ریزی توسعه خدمات برخی منطبق بر نظریه مکان مرکزی، برخی دیگر به قانون نظریه مکان مرکزی توجه کرده اند. اما آنچه مسلم است رویکردهایی چون( رویکرد کارکردهای شهری در توسعه روستایی ومدل های تخصیص مکانی) به نوعی تأثیر پذیرفته و برخاسته از نظریه مکان مرکزی هستند. به عبارت دیگر ریشه این دو رویکرد در نظریه مکان مرکزی نهفته است (افتخاری،1380، صص66-31).
با قبول منطق نظریه مکان مرکزی در برنامه ریزی خدمات برای توسعه روستایی، باید به سه اصل زیر که مورد پذیرش واتفاق نظر متخصصان توسعه وبرنامه ریزان روستایی است توجه کرد:
الف: هدف اصلی کارکردهای شهری برآوردن نیازهای خدماتی جمعیت روستایی پراکنده است.
ب: مکان یابی این کارکردها برای ارائه خدمات به جمعیت روستایی همراه با کارآیی عدالت است .
ج: رفتار مصرف کنندگان وعرضه کنندگان در سیستم خدماتی می بایست رفتارهای خاص خود را به ویژه در زمینه اقتصادی، فرهنگی واجتماعی منعکس کند، رفتارهایی که اغلب فاقد همخوانی بین اشخاص متعدد یا گروههایی است که در فرآیند تصمیم گیری شرکت می کنند.
در خصوص به کارگیری نظریه مکان مرکزی در جایی که خدمات از قبل وجود داشته است باید سه اصل را مورد توجه قرار داد که عبارتنداز:
اصل اول: ارزیابی برای شناخت جوامع روستایی که فاقد دسترسی جغرافیایی کافی به خدمات وکالاهای اساسی هستند .
اصل دوم: قاعده تصمیم گیری برای مکانهایی که می توانند این نیازها را در درون محدودیتهای منابع به مؤثرترین وجه تأمین نمایند.
اصل سوم: ارزیابی از واکنشهای رفتاری احتمالی مصرف کنندگان وعرضه کنندگان به ویژه در خصوص تغییر فرضی در توزیع خدمات،ت ا مشخص گردد که آیا نیازهای شناسایی شده به درستی به وسیله نقش پیشنهاد شده برآورده می شوند یانه، بنابراین پذیرش نظریه مکان مرکزی دربرنامه ریزی توسعه خدمات، دومفهوم ارزش آستانه ودامنه کالا باید محور توجهات قرار گیرد (افتخاری وایزدی خرامه، نقل از: (Gerard Rushton P.Cit.p.98 )
2-2-4-رویکرد کارکردهای شهری در توسعه روستایی
رویکرد مذکور دارای یک فرض است وآن این که “مؤثرترین وکاراترین راهبرد فضایی برای بهبود توسعه روستایی، به توسعه سلسله مراتبی شهری متوازن، یکپارچه و بهینه پیوند خورده است”( افتخاری، ،1380 ،ص37).
جانسن که نظریه هایش در باره سازمان فضایی کشورهای درحال توسعه مستقیم ویا غیر مستقیم بر اغلب سیاستهای فضایی کنونی مؤثر بوده است، مدعی است که از نظر تاریخی، روند توسعه اقتصادی کشورهای صنعتی در ارتباط میان مراکز شهری و نواحی پیرامونی آنها و در پیدایش الگوی فضایی که در آن مکانها ی مرکزی در جاهای مناسب قرار گرفته اند، نهفته است. به ویژه این که شهرکهای بازاری، تجاری شدن کشاورزی را تحرک بخشیده وامر مبادله کالا وخدمات را تسهیل کرده اند ( خراط زبردست،1377، ص37).
از دیدگاه دانشمندانی چون “روی”1” وپاتیل”2 ، راندنیلی3 ورودل1 استقرار خدمات شهری برای توسعه و بهبود سلسله مراتب شهری متعادلی که قادر به برانگیختن توسعه روستایی باشد، حیاتی است و پیشنهاد می کنند که وظیفه برنامه ریزی مکانی در چهارچوب یکپارچه جامع تر، به عنوان روشی کارا برای مکان گزینی کالا وخدمات می باشد.
اریک بلسکی2 در کانون رویکرد یکپارچه کارکردی به سه وظیفه تحلیلی اشاره کرده است که عبارتند از:
1- تحلیل کارکردی وترسیم سلسله مراتب سکونتگاهها.
2- تحلیل وپیوندهای اداری ، خدماتی، اجتماعی، بازاری وحمل نقل بین سکونتگاهها.
3- تحلیل قابلیت دسترسی وعرصه خدماتی.
علاوه بر موارد فوق شناسایی مراکز رشد بالقوه ممکن است زیر مجموعه ای از مکانها در سطح خاصی باشدکه، از اهداف مهم روش شناسی کارکردهای شهری به شمار می رود ( افتخاری ،1380، صص37-38).
2-2-5-رفتار انسانی و معرفت فضایی
بیشتر مطالعات مربوط به ادراک محیطی وجغرافیای رفتاری از مکتب “جغرافیا به منزله علم فضایی” منشأ گرفته است. در اینجا، در اغلب موارد فرد به عنوان یک عامل فعال و تصمیم گیرنده، در چهارچوب شرایط خاص، بر اساس اطلاعات قابل دسترسی، مورد مطالعه قرار می گیرد. در دهه های 1960 و1970، جغرافیای رفتاری تحلیلی، بیشتر مفاهیم خود را از رشته های روانشناسی، جامعه شناسی و اقتصاد دریافت کرد و این مکتب را به صورت دیدگاه میان رشته ای درآورد. در نتیجه، جغرافیدانان به مطالعه حوزه هایی پرداختند که تا آن زمان کمتر مورد توجه آنها بود. روانشناسی گشتالتی، یادگیریهای محیطی، جغرافیای فضا- زمان، مدلهای گزینشی، معرفت فضایی، تحلیل محیط زمینه ساز، تأثیرات عوامل فاصله ومجاورت از آن جمله بود (شکوئی،1382، ص139).

2-2-6-حوزه نفوذ
تا کنون در همه همایشها یی که از طرف سازمان ملل وانجمنهای علمی، در زمینه بر نامه ریزی ناحیه ای و توسعه ملی برگزار شده است ، جغرافیا و مفاهیم جغرافیایی نظیر: شرایط اکولوژیکی ناحیه، بستر محیط طبیعی، نظریه مکان مرکزی، پخش نوآوری و پدیده های مختلف اجتماعی- اقتصادی، حوزه نفوذ، همواره در کانون این قبیل مطالعات قرار داشته است. زیرا جغرافیدانان در مطالعه سازمان فضایی، غالباً روی سه عامل بیشتر تأکید می کنند:
1- گره ها( مکان مرکزی) .
2- پیوندها.
3- حوزه نفوذ.
گره ها ، مکانهای مرکزی می باشند که از طریق حمل ونقل، ارتباطات وسایر عوامل به هم وصل می شوند. همه گره ها، در فاصله یکسانی قابل دسترسی نمی باشند. بلکه آنها با فاصله های مختلف از یکدیگر قرار می گیرند. بنابراین وسعت حوزه نفوذ آنها نیز فرق می کند. گره های بزرگ از گره های کوچک و حوزه نفوذ پر وسعت دارای کارکردهای تخصصی بیشتری می باشند. روشن است که این قبیل گره ها دارای آستانه جمعیتی پروسعت ودرآمد بالاتری نیز خواهند بود (شکوئی،1382، صص268-265).
2-2-7-حوزه نفوذ شهر رشت
حوزه نفوذ یک شهر دارای یک حد کاملاً مشخص و قطعی نیست ،بلکه به صورت طیفی از شدت روابط بین شهر و نقاط اطراف آن مطرح می گردد. هرچه از شهر مرکزی دور شویم شدت این روابط کمتر می شود. حوزه نفوذ محدوده ای از اطراف شهر است که بیشتر ارتباط عملکردی را با شهر اصلی داراست (زیاری،1378 ، ص70)

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

وسعت و شعاع عملکرد حوزه نفوذ را نقش شهر، مرتبه شهر در نظام سلسله مراتبی شهر، عوامل جغرافیایی، ناهمواری یا دیگر عوارض طبیعی وسرانجام سهولت دسترسی تعیین می کند (رهنمایی،1369،ص53) .
اصطلاح حوزه نفوذ شهر نمایانگر میدان تأثیر و نفوذ خدمات اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی وسیاسی یک شهر در روستاها، روستاشهرها، شهرکها، بخشها وشهرهای کوچک مجاور آن است. به عبارت دیگر حوزه نفوذ کالا وعرضه خدمات، حداکثر فاصله ای است که یک مصرف کننده تمایل به طی آن دارد تا کالا وخدمات مورد نظر خود را با قیمت معین از مکان مرکزی تهیه کند ( شکویی، 1373،ص385) .
در تعیین حوزه نفوذ می توان از عوامل زیر کمک گرفت : الف) عرضه کالاهای شهری وتدارک مصنوعات ساخته شده درشهر، ب) ارائه خدمات درمانی، بهداشتی مستقر در شهر ،ج) ارائه خدمات آموزشی وفرهنگی موجود در شهر، د) خدمات سیاسی واداری متمرکز در شهر، ه) ارائه سرویسهای خدماتی وتعمیراتی موجود در شهر، و)شبکه ارتباطی وامکانات حمل ونقل مسافری وکالایی (شکویی، 1373، صص53-54).
2-3-مدلها وتکنیکها
نحوه ودامنه روابط موجود میان شهرو روستا به صورتهای گوناگون بر شکل پذیری، رشد و توسعه سکونتگاههای روستایی و همچنین بر روابط درونی و بیرونی آنها اثر می گذارد. در خصوص نحوه ی این تاثیر پذیری یا تاثیر گذاری، مفاهیم و نظرات مختلفی مطرح شده است. مستقل از برداشتهای گوناگون نظری، آنچه پیش از هر چیز باید در نظر گرفته شود، ویژگیهای زمانی ومکانی است، یعنی توجه به شکل روابط در مکانهای مختلف که بنا بر مقتضیات زمانی و روندهایی که نوع و دامنه تحول و دگرگونی روابط را مشخص می سازد تغییر می یابد. این ویژگیها و ملاحظات در چگونگی تجلی فضایی روابط شهر وروستا نقش بارزی دارد و مایه اصلی مطالعات جغرافیایی این نوع روابط را تشکیل می دهد. در غالب بررسی های مربوط به روابط شهر و روستا معمولاً شهر به عنوان جزء تعیین کننده در نظر گرفته می شود و به همین دلیل است که مفاهیمی مانند شهر نشینی، شهرگرایی، حاشیه نشینی(شهری) بیشتر مطرح می شود تا روستانشینی و اشتغال روستایی روند مهاجرتها عمدتاً به دلیل کمبود امکانات زیستی و رفاهی در روستاها و جاذبه های فرهنگی و اقتصادی شهرها و همچنین درمواردی سوء سیاستگذاری تشدید می شود (سعیدی،1384، صص124-123) .
2-3-1-مدل بررسی اندازه مرکزیت(ثقل هندسی)
تعیین وبررسی مرکزیت و ثقل هندسی هر سکونتگاه می تواند معیار مناسبی را برای بررسی مرکزیت جغرافیایی عرضه نماید. در این روش ابتدا مختصات جغرافیایی روستاهای مورد نظر را تهیه می نماییم که جهت محدوده مورد نظر مختصات 127 روستا تهیه شد، سپس نقشه ای از محدوده مورد نظر را بر روی کاغذ میلی متری ترسیم نموده و پس از به هم پیوستن محور x وy برای هر واحد دهستان ستونی از (طول جغرافیایی) xjو(عرض جغرافیایی) yj مختصات نقطه مورد نظر به دست می آید. ( نقشه شماره 5-1)
2-3-2- مدلهای کارکردی
مدلهای کارکردی بر این اساس کلی استوار است که شهرو روستا نه تنها با یکدیگر رتباط دارند بلکه به هم وابسته اند. مدلهایی که در این چهارچوب قرار می گیرند عبارت است از مدلهای مبتنی برنظریه مکان مرکزی که مطابق آن شهر در مقابل روستا، مکان مرکزی خوانده می شود و روستا حوزه ی نفوذ یا حومه، بنابراین در ارتباط با مدلهای مکان مرکزی که در آن شهر به عنوان مرکز تأمین نیازهای روستایی مطرح است، مدلهای دیگری از جمله مدل حوزه ی نفوذ (روستا به عنوان عرصه ی تأمین نیازهای شهری)، مدل حومه(شهری) (روستا به عنوان عرصه ی کارکردی شهر)مطرح می شود که می توان آنها را مدلهای فرعی مدل مکان مرکزی نیز نامید (سعیدی،1384،ص126).
براساس این روش هر سکونتگاه به میزان تعدادخدماتی که ارائه می کند امتیازهای مثبت دریافت می کند و مجموع این امتیازها رتبه و موقعیت هر مکان را در تعیین مکان بهینه مشخص می نماید. جدول شماره (5-13)
2-3-3- روش درجه بندی روستاها
دراین روش جمعیت به عنوان شاخص در نظر گرفته می شود و پس از مشخص شدن جمعیت هر روستا آن ها را در ناحیه یا هر استان طبقه بندی می نماییم.
2-3-4- روش ساده ی جمعیت
بر طبق این روش جمعیت سکونتگاه (روستا یا شهر) تعیین کننده ی اهمیت نسبی آن سکونتگاه به حساب می آید. بنابراین یک روستا با جمعیت 500نفر دارای شانس بیشتری است که به عنوان محل احداث یک مؤسسه ی خدماتی انتخاب گردد تا یک روستای کوچک تر مثلاً با جمعیت 250 نفر. در این روش مقدار یا اندازه ی جمعیت تا اندازه ای منعکس کننده ی میزان نقش و کارکرد شهر در جواب گویی به سطحی از نیازهای خدمات رفاهی است بنابراین ممکن است یک شاخص خوب انتشار رشد و توسعه ی خدمات عمومی به حساب آید. در عمل، می توان اندازه جمعیت را به شاخصهایی تبدیل نمود که تمام معیارها را با یک مقیاس مشترک نشان می دهد. بدین منظور بر حسب نیاز می توان جدولی نظیر جدول زیر تهیه نموده شاخص مورد نظر را مشخص کرده آن را به کار گرفت (آسایش، حسین، 1375، ص106-105).
جدول 2-1- طبقه بندی جمعیت سکونتگاه
شاخصاندازه ی جمعیتشاخصاندازه ی جمعیت11
12
13
14
15
16
17
18
19
20550-500
600-550
650-600
700-650
750-700
800-750
850-800
900-850
950-900
1000-9501
2
3
4
5
6
7
8
9
1050-1
100-50
150-100
200-150
250-200
300-250
350-300
400-350
450-400
500-450 مأخذ: آسایش، حسین، 1375، ص105

3-1- روشها
3-1-1- روش تحقیق ومراحل آن
روش تحقیق در این پایان نامه توصیفی – تحلیلی بوده در طول تحقیق، با توجه به اطلاعات موجود در خصوص موضوع، ابتدا داده های لازم گردآوری و سپس به تجزیه و تحلیل موضوع پرداخته می شود و بر اساس شاخص های مکان یابی خدمات آموزشی، وضع موجود در مقایسه با وضعیت بهینه ارزیابی شده و با استفاده از ابزاری چون پرسشنامه و مصاحبه ، عوامل موثر در الگوی توزیع خدمات آموزشی شناسایی شده و در نهایت ضمن توجه به شاخص های محیطی، جمعیتی، شاخص های تعریف شده توسط وزارت آموزش و پرورش و با دخالت دادن خواست و رفتار روستاییان و با در نظر گرفتن خدمات آموزشی موجود ارائه شده است. برای جمع آوری اطلاعات مطالعات به دو صورت کتابخانه ای(با استفاده از اسناد و مدارک موجود) و میدانی( بازدید از مکان های آموزشی- استفاده از پرسشنامه) انجام شده و ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه، مصاحبه، مشاهده و نقشه است. برای تجزیه وتحلیل اطلاعات و رسم نمودارها از نرم افزار آماری Exelاستفاده شده است .
3-1-2-جامعه آماری تحقیق
با توجه به عنوان تحقیق “جامعه آماری روستاهای دهستان کنار سر است و تعداد مدارس آن 6 واحد آموزشی است که در روستاها ی آن قرار دارد و از هر مدرسه یک پرسشنامه تکمیل گردید
3-2- ویژگیهای طبیعی
3-2-1- موقعیت
دهستان کنارسر یکی از دهستانهای بخش کوچصفهان است که دارای 10 نقطه روستایی می باشد و دارای 6456 نفر جمعیت است فعالیت غالب مردم آن بر پایه کشاورزی می باشد(معاونت برنامه ریزی استان گیلان، 1385، ص10 )
3-2-2-اقلیم
اقلیم در یک منطقه وسیع و برای زمانی طولانی میانگین عناصر دما، بارش و رطوبت است که فراوانی عناصر جوی را نیز توام با انواع هوا و فراوانی آنها در فصول مختلف مشخص می کند . در واقع نتایج توالی انواع هوای حاصله از ترکیب عناصر جوی در یک منطقه است که اقلیم آن را مشخص می کند (جعفر پور ، 1377، ص1).
3-2-2-1- درجه حرارت
با بررسی داده های درجه حرارت در ایستگاه مورد مطالعه به این نتیجه می رسیم که حداکثر دما در این محدوده در ماه مرداد 30 درجه و کمترین آن 8/11 در ماه دی می باشد همچنین داده های حداقل دما بیانگر این مطلب است که ماه اسفند با.6 درجه دارای حداقل دما می باشد وبررسی میانگین دما نیز بیانگر این مطلب است که دی ماه با 2/7 درجه دارای کمترین دما و و تیر با 1/24 درجه دارای بیشترین دما می باشد
همچنین آمارهای ایستگاه بیانگر این مطلب است که حداقل مطلق دما در مرداد بیشتر و در دی کمتر است و حداقل مطلق دما در دی ماه کمترین و در مرداد بیشترین است بطور کلی آمارها بیانگر این مطلب است که ماه دی در دهستان همانند سایر ماههای استان گیلان سردترین ماه و تیر گرمترین ماه است
جدول شماره(3-1) :داده های درجه حرارت ایستگاه رشت – دوره آماری 1390 – 1380
ماهمهرآبانآذردیبهمناسفندفروردیناردیبهشتخردادتیرمردادشهریورحداکثر22.116.411.811.010.712.315.118.824.627.730.025.8حداقل16.211.16.54.23.76.09.112.717.120.522.019.8میانگین ماهانه19.113.89.17.67.29.112.115.820.824.12422.8حداکثر مطلق28.325.420.718.519.823.027.725.430.232.034.132.5حداقل مطلق10.84.81.6-0.1-1.11.33.57.612.116.018.515.5منبع: سازمان هواشناسی استان گیلان ، 1387
نمودار شماره(3-1) :رژیم حرارتی ایستگاه رشت
با توجه به جدول شماره ی(3-1) روند تغییرات میانگین ماهانه دما در ایستگاه نشان می دهد که بیشترین میزان دما 26 درجه سانتی گراد مربوط به مرداد و کمترین دما با 2/7 درجه سانتیگراد متعلق به بهمن ماه می باشد.
جدول شماره (3-2 ): میانگین درجه حرارت ایستگاه رشت – دوره آماری 1390 – 1380
ماهمهرآبانآذردیبهمناسفندفروردیناردیبهشتخردادتیرمردادشهریورمیانگین ماهانه19.113.89.17.67.29.112.115.820.824.12622.8منبع: سازمان هواشناسی استان گیلان ، 1390
نمودار شماره (3-2 ): میانگین درجه حرارت ایستگاه
3-2-2-2- بارندگی
بر طبق نتایج جدول شماره ی( 3-3 )بیشترین میزان بارندگی ،380 میلیمتر مربوط به شهریور و کمترین بارش ، 7/37 میلیمتر مربوط به خرداد ماه می باشد.
جدول شماره(3- 3 ):متوسط بارندگی ایستگاه رشت – دوره آماری 1390 – 1380
ماهمهرآبانآذردیبهمناسفندفروردیناردیبهشتخردادتیرمردادشهریوربارندگی266.3298.7212.9156.993.684.854.842.837.745.784.2380.6منبع: سازمان هواشناسی استان گیلان ، 1390
نمودار شماره (3-3): بارش ماهیانه ایستگاه رشت
3-2-2-3- رطوبت نسبی
میانگین رطوبت نسبی ایستگاه مورد مطالعه و نوسانات آن در جدول زیر نشان داده شده است.با توجه به فوق ماه آذر با 87 درصد بیشترین رطوبت ماهیانه و ماه مرداد 74 درصد دارای کمترین رطوبت می‏باشد.
جدول شماره (3-4 ):میانگین رطوبت‏نسبی ایستگاه رشت دوره آماری 1390 – 1380
ماهمهرآبانآذردیبهمناسفندفروردیناردیبهشتخردادتیرمردادشهریوررطوبت نسبی828687848581848578797479منبع: سازمان هواشناسی استان گیلان ، 1390
نمودار (3-4): میانگین رطوبت نسبی ایستگاه رشت
3-2-3- منابع آب

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید